Учредитель Министерство культуры Республики Крым

Къырымтатар къоклалары…

Эр бир инсан балалыгъыны хатырлагъанда, о сырада, эльбетте оюнджакъларыны хатырлай. Эвель-эзельден къырымтатар балачыкълары насыл оюнджакъларнен ойнагъан!? Бу оюнджакълар насыл япылгъан? Эльбетте, оюнджакъларны башта бир ана-бабасы, бита-къартбабалары ясап берген.

Балалар, озьлеринде оюнджакъ япмагъа тырышкъанлар. Оюнджакълар: агъачтан (дерево), мешинден (кожа), чулдан (тряпичная), атта осюмликлерден (растения) биле олгъан. Бугунь бизлер халкъымызнынъ мешур йырджысы Сабрие Эреджепованы хатырлап, онынъ: «Меним энишли — екъушлы елларым», деген китабындан шу парчаны кетирмек истейик: «Читалы бет къокъла дедим. Чита деп, сыгъырлар бузавлагъанда бузавчыкъларнынъ базылары, индже зар иле къаплы догъа. Бойле ал инсан баласында да раст келе. Ойле догъгъан балагъа «кольмек ичинде догъды, бахтлы оладжакъ», дейлер. Амма бузавчыкънынъ устиндеки шу индже зарны алып къуруталар да, балаларгъа берелер, къыз балалар шу зарларны алып, дёрт кошелеп кесе, беяз парчадан тёгереклетип беш капик, я да учь капик устине къаплангъан без ве капикнинъ артына бир сюйрю чёп къойып, оны богъазындан багълап, инсан бетине бенъзетильген шу беяз тёгерекке къара макъара йипинден къара къашлар, козьлер ве бурун ясайлар. Бетининъ тюбине памукъ къойып къабарталар, дудакъларында мытлакъа къырмызы йиптен ве янакъларында тёгерек, къырмызы парчачыкълардан монлешки япып, онынъ устини шу читанен къаплайлар. Сонъ къокълагъа къол-аякъ, кевде тикиле. Къокъла къадын олса антер, эркек олса онъа шалвар ве камзол кийдириле. Къадын къокълаларына баланынъ озь сачындан кесилип сач да такъыла, ондан сонъ къокъланынъ башына бир йипек парчасындан шарф илиштириле. Сонъ къокъла — къыз яхуд келин сайыла. Иште бойле къокъла тикмеге бильген къызчыкълар чебер бала адыны алалар. Мен ойле къокълалар ясамагъа уста эдим. Койнинъ чокъ къызчыкъларына, чита кетирселер, ясап бере эдим. Анам манъа бу ишимде чокъ ярдым эте эди».

Бойлеликнен, севимли йырджымыз бизге эвельде къызчыкълар насыл къокъла япкъанларыны хатырлатты. Биз беллесек земаневий къокъла усталарымызгъа онынъ усулы бир нумнедир. Урьметли ватандашларымыз, келинъиз эвель-эзельден къуланылгъан усуларымызны янъыдан тиклейик ве келеджек несиллеримизге мирас къалдырайыкъ…

Меметова Айше, научный сотрудник ГБУ РК КМКИН

                                                          

Галерея

RU   QT
Обратная связь